Fakultet – zapożyczenia w języku polskim, ich historia i specyfika.

-ZAPRASZAM NA FAKULTET JĘZYKOZNAWCZY-

Zapożyczenia w języku polskim – historia, kryteria, struktura i semantyka.

Dobry zwyczaj – nie pożyczaj?

Przez wiele lat polszczyzna broniła się przed obcymi naleciałościami. Nie chcąc niemieckiego szlafroka, wymyśliła okryjciałko, wypierając tegoż pochodzenia kapcie czy szlory, próbowała je zastąpić cichostępami. Nie udało się. Używając dziś, np.  póki co , nie mamy świadomości, że to rusycyzm. Sięgając do historii zapożyczeń możemy dowiedzieć się wiele o pierwotnym znaczeniu tych wyrazów. Większość z nas chodzi do fryzjera. Francuski friseur, od którego nasze zapożyczenie pochodzi, to nic innego jak ‘postrzygacz owiec’. „Ładnieśmy się urządzili!” :)

Dziś, większość Polaków już nawet nie wie, że wyzbywa się wielu polskich wyrazów, związków , zwrotów na rzecz obcych elementów języka. Panoszą się w polszczyźnie oficjalnej, nieoficjalnej, stylu potocznym i naukowym.  Tylko że teraz nie rezygnujemy z nich, nie wypieramy ich z polszczyzny. Okcydentalizmy okazały się modne! Nowe realia gospodarcze i społeczne powodują wchodzenie do języka wielu nowych wyrazów – najczęściej zapożyczonych z angielszczyzny. Jednak jak je poprawnie, dobrze zaadaptować? Bez zmiany znaczenia? Zmieniając znaczenie? Yuppie czy japs? Biznesmen czy byznesmen? Show czy szoł? Shop czy szop

Na te i inne pytania spróbujemy znaleźć odpowiedź podczas zajęć, na które zapraszam.

 

1.      Organizacyjne.

·        Podanie literatury

·        Omówienie toku zajęć

·        Warunki zaliczenia: obecność, aktywność, praca zaliczeniowa

 

2.      Zapożyczenia w języku polskim – ich specyfika. Postawy wobec wyrazów obcych.

*W. Cienkowski, Język dla wszystkich, Warszawa 1980, s. 84-100

*A. Markowski, Polszczyzna znana i nieznana, Gdańsk 1999, s. 103-182 (wybór pięciu artykułów)

 

3.      Historia zapożyczeń – praca w grupach: latynizmy, germanizmy, bohemizmy, rutenizmy, rusycyzmy, galicyzmy, italianizmy, hungaryzmy i in.

* B. Walczak, Zarys dziejów języka polskiego, Poznań 1995, s. 57-61, 158-172, 247-255.
* Skubiszewska M., 2004, Dawne zapożyczenia we współczesnej polszczyźnie, "Studia Językoznawcze", 3, s. 317-334.

 

4.      Klasyfikacja zapożyczeń i rozpoznawanie ich pochodzenia (zapożyczenia właściwe, strukturalne, znaczeniowe z. całkowite, z. częściowo przyswojone, z. s.: kalki słowotwórcze, k. składniowe, k. frazeologiczne i in.) – ćwiczenia wraz z wyborem własnego zapożyczenia do opracowania.

* Damborský J., 1974, Wyrazy obce w języku polskim. Próba klasyfikacji, "Poradnik Językowy", 7, s. 341-355.
* Kołodziejczyk E., 1990, Zapożyczenia w gwarze marynarzy (typy i funkcje), "Poradnik Językowy", 2, s. 112-118.

 

5.      Językowy obraz świata wybranego zapożyczenia – omówienie zagadnienia i próba budowy konspektu.

*R. Grzegorczykowa, Pojęcie językowego obrazu świata i sposoby jego rekonstrukcji, w: Językowy obraz świata, red.J. Bartmiński, Lublin 1990 lub w internecie [liczne skany]

 

6.      Historia, znaczenie, treść i zasięg wybranego zapożyczenia – źródła i poszukiwanie- warsztaty  ze słownikami.

*Tokarski R., 1975, Zapożyczenie leksykalne a zmiany znaczenia w polu wyrazowym, "Język Polski", 55, s. 275-282.

*Kurkowska H., 1976, Zapożyczenia semantyczne we współczesnej polszczyźnie, (w:) Z problemów współczesnych języków i literatur słowiańskich, pod red. J. Magnuszewskiego, Wydawnictwa UW, Warszawa, s. 99-109.

 

 7.      Fonetyczna adaptacja i kreacja zapożyczeń – problemy i rozwiązania.

* Kajetanowicz H., 1993, Adaptacja zapożyczeń w terminologii fizyki ciała stałego, "Poradnik Językowy", 8, s. 446-455.

* Moszyński L., 1975, Sposób przejmowania obcych dyftongów przez język polski, (w:) Prace Filologiczne, t. 25, pod red. W. Doroszewskiego, Wydawnictwo UW, Warszawa, s.  93-102.

 

8.      Żywotność słowotwórcza wybranych zapożyczeń – krąg semantyczny i strukturalny.

* Kleszczowa K., 2000, Rola pożyczek w przekształcaniu polskiego systemu słowotwórczego, (w:) Słowotwórstwo a inne sposoby nominacji, pod red. K. Kleszczowej, L. Selimskiego, Wydawnictwo Naukowe i Artystyczne "Gnome", Katowice, s. 203-208.

* Tokarski R., 1975, Zapożyczenie leksykalne a zmiany znaczenia w polu wyrazowym, "Język Polski", 55, s. 275-282.

 

9.      Wzorzec odmiany i jego regularność – fleksyjna adaptacja zapożyczeń.

* Rossowski J., 1938-1939, Zakończenia wyrazów obcych a ich rodzaje i liczby w języku polskim, "Poradnik Językowy", z. 1-2, s. 7-10.

 

10.  Łączliwość leksykalna i frazeologia wybranych zapożyczeń.

*Analiza wybranych zapożyczeń z portalu: http://frazeologia.pl/ i ich podział według ustalonych kryteriów

 

11.  Żywotność zapożyczeń dziś – obszary niezbadane – język czatów, blogów i komunikatorów internetowych.

* Walczak B., 1987, Między snobizmem i modą a potrzebami języka, czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

12.  Potrzeba czy defekt ?– rola i ranga internacjonalizmów, terminologizacja i detrminologizacja.

* Górnicz M., 2003, Zapożyczenia, terminy międzynarodowe i internacjonalizmy a priori, (w:) Języki specjalistyczne. Zagadnienia dydaktyki i przekładu, pod red. P. Mameta, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice, s. 29-34.

 

13.  Kultura języka polskiego wobec zapożyczeń.

* Grynkiewicz M., 2000, Norma a uzus w procesie zapożyczeń, (w:) Język, człowiek, kultura: rozprawy i artykuły: księga pamiątkowa poświęcona profesorowi Marianowi Jurkowskiemu, pod red. B. Czopek-Kopciuch, Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie przy Filii AŚ, Piotrków Trybunalski, s. 151-157.

* Zimnowoda J., 1999, Normatywistyka wobec zapożyczeń w języku polskim, "Poradnik Językowy", 8-9, s. 14-23.

 

14.  Podsumowanie:

*Rybicka H., 1976, Losy wyrazów obcych w języku polskim, PWN, Warszawa.

 

 

Literatura dodatkowa:

 

Jędrzejko E., Kita M., 1999, Słownik wyrazów obcego pochodzenia, "Ex Libris", Warszawa.

Karamańska M., 1994, Uwagi o losach niektórych zapożyczonych nazw kolorów w języku polskim, "Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie", 168, Prace Językoznawcze, 8, s. 61-66.

Witorska A., 1990, Zapożyczenia w słownictwie współczesnej mody, "Poradnik Językowy", 4, s. 265-273.